Yarım yüzyıla yakın zaman içerisinde, dünyanın birçok gözlemevlerinde ve üniversitelerinde Samanyolu (SY)’ nda ve diğer Gökadalarda atomik hidrojen (HI)’in ve uzayda mevcut olan OH, CO, SO vs. gibi diğer moleküllerin incelenmesi sürdürülmektedir. Maalesef, bu alanda ülkemiz bilim adamı yetiştirilmesinde, Radyo Astronomik veri analizinde ve inceleme süreçlerinde çok geride kalmıştır. Bu eksikliği bir anlamda gidermek ve Radyo astronomik araştırmalara kısmen de olsa katılmak, aynı zamanda radyo astronomik gözlem yöntemlerine sahip olmak için bölümümüzde, üniversite içi olanaklar dahilinde 5 metrelik bir radyo teleskopun inşa edilmesinin çok büyük önemi vardır.

Marmara Radyo Teleskopu (MRT–2) 

Erciyes üniversitesinde bulunan Erciyes Radyo Teleskopu ERT–5 projesi 1996 yılında TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi (MAM)’da başlamıştır. İlk teleskop, UNIDO’nun yardımları ile Kharkov Radyo Astronomi Enstitüsü (Rian-Ukrayna)’den alınan 2 metre çapındaki Marmara Radyo Teleskopu MRT-5’tir. 

Bu teleskop kullanılarak yapılan ilk gözlemler yine MAM’da gerçekleştirilmiştir. Teleskopun tasarımı Samanyolu galaksisindeki karbon monoksit (CO) gözlemleri için yapılmış ve (85 – 115) GHz frekans aralığındadır. 

Bahse konu teleskop her ne kadar bu gözlem için yapılmış/tasarlanmış olsa da yaşanan teknik sorunlar sonucu sadece stratosferik ozon (O3), Güneş ve Ay gözlemleri yapılabilmiştir. İşin daha da kötüsü aradan bir yıl sonra teleskop tamamen çalışamaz hale gelmiştir. Teleskopun Kharkov Radyo Astronomi Enstitüsü’ndeki yapım ekibi, tamir çalışmaları için Türkiye’ye gelmeyi kabul etmemiş ve donanımın Rian – Ukrayna’da bulunan merkeze gönderilmesini talep etmişlerdir. Bu talep cevabı MAM için çok masraflı bir işlemin başlangıcı ve sonuçlardan emin olunamayacak bir durum ortaya çıkarması üzerine gönderimden vazgeçildi. 

Yapılan girişimlerden sonuç alınamaması üzerine MRT–2 TÜBİTAK tarafından tüm ekipmanları ile birlikte 2000 yılında Erciyes üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü’ne hibe edilmiştir.
 
Erciyes Radyo Teleskopu ERT–5 

MRT–2 Erciyes Üniversitesi’ne gelmiş ancak çalışamaz durumda olduğu için tamir ve iyileştirme amacı ile yeni bir proje teklifi hazırlanmıştır. Projede malzeme ve uzmanların masraflarının Erciyes Üniversitesi tarafından karşılanması koşuluyla Ukrayna’daki ekibin Türkiye’ye gelmesi ve tüm masraflarının da karşılanacağı teklifi de olumsuz sonuçlanmıştır. Ukrayna’lı uzmanlar iyine aynı şekilde teleskopun Kharkov Radyo Astronomi enstitüsü’ne yalanmasını istemişlerdir. Bunun sonucunda yine masraf ve belirsizlikler göz önüne alınarak vazgeçilmiştir. 

Bu belirsizlik süregelirken Erciyes Üniversitesi öğretim görevlilerinden Dr. İbrahim KÜÇÜK ve Dr. İsmail YUSİFOV Türkiye’den ve yurt dışından alabilecekleri malzemeler ve kendi olanakları ile bir radyo teleskop hazırlamayı planlamışlardır. Sonuçta radyo astronomi alanında bilim adamı yetiştirilmesi, bu konuyla ilgili verilerin analiz ve izleme sürecindeki eksiklikler de göz önüne alınarak çalışmalara kısmen de olsa katılmak ve bir başlangıç yapılması adına (5) metrelik bir radyo teleskopun yapımına karar verilmiştir. Çalışmada üniversite içi olanaklar göz önüne alınmıştır. 

Proje için gerekli parça ve teknik donanım araştırması bir plan dâhilinde başlatılmıştır. Bu tür radyo teleskop çalışmalarında en önemli ve pahalı parça parabolik çanak olarak ortaya çıkmaktadır. Önemli atlama noktalarının biri olan çanak anten ile ilgili araştırmaların sonucunda Türk Telekom Kayseri Bölge Müdürlüğü ile yapılan görüşmelerde bu sorun da aşılmış ve iki adet (5) metrelik çanak Erciyes Üniversitesi’ne hibe edilmiştir. 

Erciyes Üniversitesi Radyo Teleskopu Projesi

Yukarıda anılan araştırmalar, genel olarak üniversite dahili imkanlara dayanarak çok az masrafla, radyometre gibi çalışan eğitim amaçlı bir radyo teleskopun yapılması imkanının olduğunu gösterdi ve bu sene (2002’de) “Galaktik Nötr Hidrojen Gözlemleri için 5m Çaplı Erciyes Üniversitesi Radyo Teleskopu” projesi hazırlandı. Projede, teleskopun çanağı olarak Türkiye’de de kolay bulunan büyük çaplı uydu anten çanaklarının kullanılması karara alındı. Bu konuda, EÜ Rektörlüğü tarafından Türk Telekom Kayseri Bölge Müdürlüğü ile temasa geçtik. Telekom, iki adet 5m çaplı 2 adet çanak antenin üniversitemize verilmesini uygun bulmuştur.

Bunlar ve TÜBİTAK’tan hibe olarak alınanlarla birlikte bölümümüzde olan çanak sayısı 2m, 3m ve iki adet 5m olmak üzere toplam 4 adet olmuştur. Bu antenleri kullanarak farklı dalga boylarında radyometre gibi çalışan bir RT’un yapılması hedefimizdir. Bilindiği gibi, evrende en yaygın madde ( ~70% ) hidrojendir.

Samanyolu (SY) genel olarak yıldızlardan ve yıldızlar arası ortamı dolduran gaz ve toz bulutlarından ve bu gazın da büyük bir kısmı atomik hidrojenden ( HI ) oluşmaktadır. SY’nun dinamiğinin, yıldızların oluşumunun ve evriminin araştırılmasında, HI’in uzayda dağılımının ve oradaki fiziksel koşulların incelenmesinin çok büyük önemi vardır. Artık yarım yüzyıla yakın zaman içerisinde, dünyanın birçok gözlemevlerinde ve üniversitelerinde SY’ da ve diğer Gökadalarda HI’in ve uzayda mevcut olan OH, CO, SO vs. gibi diğer moleküllerin incelenmesi sürdürülmektedir. Maalesef, bu alanda ülkemiz bilim adamı yetiştirilmesinde, Radyo Astronomik veri analizinde ve inceleme süreçlerinde çok geride kalmıştır. Bu eksikliği bir anlamda gidermek ve Radyo astronomik araştırmalara kısmen de olsa katılmak, aynı zamanda radyo astronomik gözlem yöntemlerine sahip olmak için bölümümüzde, üniversite içi olanaklar dahilinde 5 metrelik bir radyo teleskopun inşa edilmesinin çok büyük önemi vardır. En pahalı parça olan 5 metrelik çanak Türk Telekom’dan hibe yolu alınmıştır. Gerekli elektronik devreler AES şirketi ile ortak hazırlanacaktır. Düşük gürültülü güçlendirici ( LNB ), Spektrometre vs. gibi, kendi imkanlarımız ile hazırlanması zor olan elektronik malzemeler ise yurt dışından sipariş edilecektir. Azimut/Yükseklik dönme mekanizmalarının ise Üniversitemiz birimleri ile birlikte hazırlanması planlanmaktadır.

Teleskopun hassasiyeti yeterli olduğu taktirde, bu teleskopla sadece Güneş, Ay, SY merkezi gibi güçlü kaynaklar yanı sıra, Süpernova Kalıntıları, Kozmik Mazerler gibi zayıf kaynaklarla diğer uzak Gökadaların, Kuazarların da gözlenmesi mümkün olacaktır. Bunlardan en yakınlarından biri Andromeda gökadasıdır ve onun çok kolaylıkla görünmesi beklenmektedir. Test ve ayar işlemleri bittikten sonra, öğrenciler (Lisans, Y. Lisans ve Doktora), Güneş, Ay ve SY gözlemleri yaparak radyo astronomik gözlem metotlarını ve HI gözlemleri yaparak ise, spektroskopik gözlemleri ve bu gözlem verilerinin indirgeme yöntemlerini öğrenebileceklerdir. Daha sonra yapılacak olan hassas gözlemler, SY’da yıldızlararası ortamda ve diğer gökadalarındaki fiziksel süreçleri incelemeye olanak sağlayacaktır.

Yararlanılan kaynaklar:
Erciyes Üniversitesi ERT-5 Radyo Teleskopu Çalışmaları bildirisi

Bu yazıya ilk yorumu yazın

Yorum yaz

Lütfen yorumunuzun yazının konusu ile alakalı olmasına dikkat edin. Kişisel hakaret içeren yorumlar silinecektir. Reklam amaçlı yorumlar silinecektir. 'Gönder' düğmesine basmadan önce yeni bir güvenlik kodu üretmek için tarayıcınızın *Yenile* düğmesine basın. Yukarıdaki durum yanlış güvenlik kodu girildiği durumlarda geçerlidir.
İsim:
E-posta:
Web sayfası:
Başlık:
BBCode:
Yorum:
Güvenlik kodu:*
	Ek yorumlar konusunda bana e-posta aracılığı ile ulaşılmasını istiyorum.

Powered by AkoComment Tweaked Special Edition v.1.4.6
AkoComment © Copyright 2004 by Arthur Konze - www.mamboportal.com
All right reserved